نوشته میترا مشعوف وکیل پایه یک دادگستری 

چک یک سند تجاری و در حکم سند لازم الاجراست. چک نه تنها در میان تجار و شرکت های تجاری سند محبوبی است بلکه برای افراد عادی نیز به عنوان ابزار تسهیلگر در مراودات مالی نقش مهم و برجسته ای دارد. چک ها در حال حاضر به دو دسته چک های صیادی و چک های غیر صیادی تقسیم می شوند. چک های سابق و قدیمی که نیاز به ثبت در سامانه صیادی نداشتند، تابع قوانین زمان خود هستند. یعنی قانون تجارت، اصلاحیه قانون تجارت، قانون صدور چک مصوب ۱۳۵۵ و به خصوص اصلاحیه قانون صدور چک مصوب ۱۳۸۲ درباره آنها رعایت می شود.  اما به دلایل مشکلات زیاد و چالش های زیادی که در خصوص این چک ها وجود داشت دولت در سالهای اخیر تمهیدات متعددی برای قابل اعتماد ساختن چک اتخاذ نموده است. همین تمهیدات و تدابیر منجر به ظهور چک های صیادی شد. با این وجود باز هم در برخی موارد چکها برگشت میخورند. دلایلی نظیر عدم موجودی حساب، عدم تطابق امضا، مسدودی حساب و … همگی از مواردی است که وصول وجه چک را با چالش رو به رو میکند. 

چک صیادی چیست؟

چک صیادی، با هدف افزایش امنیت و شفافیت در تراکنش‌های مالی تحت نظارت مستقیم بانک مرکزی صادر می شود. این چک‌ها به رنگ بنفش میباشد و با یک کد ۱۶ رقمی منحصر به فرد، امکان پیگیری و استعلام را فراهم می‌کند. در چک صیادی برخلاف چک‌های معمولی، الزام به ثبت چک‌های صیادی در سامانه صیاد وجود دارد؛ به‌طوری‌که صدور، دریافت و انتقال چک های صیادی منوط به ثبت در این سامانه می‌باشد که امنیت و ضمانت نقدشوندگی چک‌های صیادی را نسبت به چک‌های معمولی افزایش داده است. در چک‌های صیادی اطلاعات هویتی صادرکننده و دریافت‌کننده باید در سامانه ثبت شود که این امر به کاهش تخلفات و افزایش شفافیت کمک می‌کند و امکان صدور چک در وجه حامل در چک خای صیادی منتفی است. به‌طور کلی هدف از ایجاد این مقررات فراهم آوردن اعتماد بیشتر  در معاملات و مراودات تجاری است.

برگشت خوردن چک، به‌ویژه چک صیادی، می‌تواند پیامدهای جدی مالی و قانونی برای صادرکننده به همراه داشته باشد. اگر مبلغ چک در حساب بانکی شما موجود نباشد یا مشکلی در امضا، اطلاعات یا دیگر موارد مرتبط با چک وجود داشته باشد، این وضعیت می‌تواند منجر به ثبت سوابق منفی در سیستم بانکی و ایجاد محدودیت‌هایی در استفاده از خدمات بانکی شود.

پیامدهای برگشت خوردن چک شامل موارد زیر است:

1. ثبت در سیستم بانکی: برگشت چک صیادی در سیستم بانک مرکزی ثبت شده و اعتبار مالی (اعتبارسنجی) شما را تحت تأثیر قرار می‌دهد.
2. محدودیت‌های بانکی: از جمله عدم امکان دریافت دسته چک جدید یا مسدود شدن حساب‌ها.
3. پیگیری قانونی: دارنده چک می‌تواند شکایت کیفری یا حقوقی ثبت کند تا مبلغ چک وصول شود.
4. پرداخت خسارت: در صورت شکایت، ممکن است مجبور به پرداخت جریمه نقدی یا خسارت دیرکرد شوید.
5. ممنوعیت‌های اقتصادی: برگشت چک صیادی ممکن است منجر به از دست دادن برخی فرصت‌های تجاری و کاهش اعتبار اجتماعی شود.

برای پیشگیری از این مشکلات، بهتر است قبل از صدور چک از موجودی کافی حساب خود مطمئن شوید و تاریخ سررسید چک را در قسمت یادآور تاریخ چک اپلیکیشن ساد۲۴ ثبت کنید. همچنین، در صورت برگشت چک، می‌توانید با یک وکیل متخصص مشورت کنید تا بهترین راهکار برای حل این مسئله را بیابید. اگر می‌خواهید بدانید اگر چک صیادی برگشت بخورد چه میشود؟ آگاهی از قوانین جدید و مدیریت صحیح چک می‌تواند شما را از پیامدهای سنگین قانونی در امان نگه دارد.

سریعترین راه وصل چک برگشتی 

اول. با صادر کننده چک تماس بگیرید 

گاهی یک تماس تلفنی بسیار موثر است. شاید صادر کننده نیاز به مهلت داشته باشد یا با جابه جایی مبلغ به حساب جاری بتواند تامین موجودی نماید. 

دوم. مراجعه مجدد به بانک و پیگیری این مطلب که آیا صاحب حساب موجودی خود را افزایش داده است یا نه. 

سوم. ارسال اظهارنامه 

میتوانید پس دریافت گواهی عدم پرداخت چک اظهارنامه ای به صادر کننده چک ارسال نمایید. حسن ارسال اظهارنامه این است که تنها چند ساعت پس از ارسال اظهارنامه مطالب شما به مخاطب ابلاغ می شود این در حالیست که  صدور اجرائیه چک  زمانبر است. 

چهارم. درخواست صدور اجرائیه چک 

ماده ۲۳ قانون جدید چک می گوید: «دارنده چک می تواند با ارائه گواهینامه عدم پرداخت ، از دادگاه صالح صدور اجرائیه نسبت به کسری مبلغ چک و حق الوکاله وکیل طبق تعرفه قانونی را درخواست نماید . دادگاه مکلف است در صورت وجود شرایط زیر حسب مورد علیه صاحب حساب ، صادرکننده یا هر دو اجرائیه صادر نماید:
الف – در متن چک ، وصول وجه آن منوط به تحقق شرطی نشده باشد ؛
ب – در متن چک قید نشده باشد که چک بابت تضمین انجام معامله یا تعهدی است ؛
ج – گواهینامه عدم پرداخت به دلیل دستور عدم پرداخت طبق ماده ( ۱۴ ) این قانون و تبصره های آن صادر نشده باشد.» ادامه این ماده اعلام کرده است که اگر ظرف ۱۰ روز صاحب حساب بدهکار، بدهی خود را به دارنده چک نپردازد، مطابق قانون نحوه اجرای محکومیت های مالی با او رفتار می شود.

دارنده چک باید ظرف مدت شش ماه از تاریخ برگشت چک، گواهی عدم پرداخت را دریافت کرده و اقدامات قانونی را آغاز کند. همچنین، پس از برگشت چک، دارنده می‌تواند حقوق قانونی خود را به شخص دیگری منتقل کند، اما منتقل‌الیه تنها می‌تواند دعوای مطالبه وجه را مطرح کند و حق شکایت کیفری ندارد. اگر گواهی تاییدیه عدم پرداخت چک دارای کد رهگیری باشد، از دو راه میتوان جهت وصول اصل رقم مندرج در چک اقدام نمود. دارنده چک علاوه بر اینکه  میتواند از طریق اداره ثبت اسناد و املاک جهت صدور اجرائیه چک اقدام نماید، میتواند با تقدیم دادخواست به دادگاه درخواست صدور اجرائیه چک را ثبت کند . 

در مواردی که چک قدیمی است و دادگاه نمی‌پذیرد که مستقیماً اجرائیه صادر کند، می‌توان از طریق واحد اجرای اداره ثبت اقدام کرد مخصوصا زمانیکه صادر کننده چک، دارای اموال باشد و بتوان بوسیله اجرائیه فوراً آن را توقیف کرد. از مزایای دیگر اقدام از طریق اداره ثبت عدم پرداخت هزینه در ابتدای شروع اقدامات قانونی است. نیم عشر اجرایی در انتهای پروسه و از اموال مدیون برداشت می شود. بعلاوه اینکه از این طریق میتوان بلافاصله صادر کننده چک را ممنوع الخروج نمود. از معایب این روش این است که امکان بازداشت مدیون وجود ندارد و نکته مهم دیگر انکه در این روش امکان صدور اجرائیه علیه ضامن و ظهرنویس و همچنین مطالبه خسارت تأخیر تادیه وجود ندارد.

پنجم. نحوه مطالب خسارت تاخیر تادیه چک

 مطالبه خسارت تاخیر در تادیه چک صرفا از طریق تقدیم دادخواست حقوقی و با پرداخت هزینه دادرسی ممکن است. بر اساس رأی وحدت‌ رویه شماره 812 ـ 1400/4/1 هیأت‌ عمومی دیوان ‌عالی ‌کشور خسارت تأخیر تادیه چک از تاریخی که در سررسید چک درج شده است، شروع می‌شود. بنابراین شروع خسارت تأخیر تأدیه از تاریخ مندرج در چک شروع می‌شود و تاریخ برگشت خوردن چک ملاک نیست.